Rize Gazete LogoRize Gazete

Rize'nin Çay Geleceği Tehlikede: Bilinçsiz Hasat ve İklim Değişikliği Kaliteyi Vuruyor! Yeni Model Şart

15 Kasım 2026 14:01
3 dk okuma
Rize'nin Çay Geleceği Tehlikede: Bilinçsiz Hasat ve İklim Değişikliği Kaliteyi Vuruyor! Yeni Model Şart
Fotoğraf: Rize Gazete Arşivi

Özet / Öne Çıkanlar

Rize Ticaret Borsası Başkanı Mehmet Erdoğan, yaş çay hasadındaki yanlış uygulamaların ve iklim değişikliğinin çay kalitesini düşürdüğünü belirterek, sektörün geleceği için üretimden sanayiye kadar kalite odaklı yeni bir modele geçilmesi gerektiğini vurguladı.

Rize'nin ekonomik ve kültürel kimliğinin temelini oluşturan çay tarımında, sürdürülebilirlik ve kalite arayışı yeni bir ivme kazandı. Rize Ticaret Borsası (RTB) Başkanı Mehmet Erdoğan, bölgenin en önemli geçim kaynağı olan yaş çayda, hasat yöntemlerinin gözden geçirilmesi ve sektörü geleceğe taşıyacak kapsamlı bir "yeni modele" geçilmesi gerektiğini vurguladı. Erdoğan, mevcut bilinçsiz hasat pratiklerinin hem üreticiyi hem sanayiciyi mağdur ettiğini, hem de Türk çayının uluslararası pazardaki itibarını riske attığını belirtti.

Bilinçsiz Hasat: Kalite ve Rekolte Düşüşünün Ana Nedeni

Başkan Erdoğan'ın dikkat çektiği en kritik sorunların başında, özellikle son yıllarda yaygınlaşan motorlu çay toplama makinelerinin yanlış kullanımı geliyor. Geleneksel "iki buçuk yaprak" kuralının aksine, makinelerin bilinçsizce kullanılmasıyla çay filizleri yerine bitkinin alt kısımlarından kalın sap ve odunsu materyallerin de toplandığı belirtiliyor. Bu durum, işleme maliyetlerini artırmakla kalmıyor, aynı zamanda elde edilen kuru çayın kalitesini de ciddi şekilde düşürüyor. Uzmanlar, hatalı derin hasatın çay bitkisinin sağlıklı gelişimini engellediğini ve yeni sürgünlerin olgunlaşma süresini 45-50 günden 60 güne kadar uzattığını ifade ediyor.

💡 Önemli Not: Rize Ticaret Borsası Başkanı Mehmet Erdoğan, "Makine ile yapılan yanlış dip kesimleri, çay filizlerinin sağlıklı gelişmesini engelliyor. İnce ve körpe yaprak yerine sert ve lifli yapılar çoğalıyor. Bu da elde edilen kuru çayın kalite parametrelerini düşürüyor." diyerek bilinçsiz hasadın sektöre verdiği zararı özetledi.

Rakamlarla Çay Sektörünün Mevcut Durumu

Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü (ÇAYKUR) verilerine göre, 2026 yılı yaş çay alım kampanyasında üreticilerden 740 bin 500 tonun üzerinde yaş çay alındı. Bu alımlardan yaklaşık 155 bin ton kuru çay elde edildi. Üreticilere toplamda yaklaşık 26 milyar lira ödeme yapılırken, ödemelerin yaklaşık %95'i Kasım 2026 sonu itibarıyla tamamlanmış olacak. Ancak bu yılki alım miktarı, bir önceki yıl olan 2025'teki 822 bin ton yaş çay alımına kıyasla bir düşüş gösteriyor.

Yaş çay rekoltesindeki düşüş sadece 2026 yılına özgü değil. Rize Ticaret Borsası verilerine göre, 2025 yılında yaş çay rekoltesi, 2024 yılına göre yaklaşık %20 oranında azalmıştı. Kuru çay verimi (randıman) açısından da düşüş yaşandı; 2025'te 100 kg yaş çaydan ortalama 22,5 kg kuru çay elde edilirken, 2026'da bu oran 21 kg'a geriledi. Bu düşüşte mayıs ayındaki yoğun yağışlar ve motorlu çay hasadının etkisi büyük oldu.

ÇAYKUR Yaş Çay Alım Verileri (2026 Kampanyası)

Alım Türü Miktar (Ton) Açıklama
Toplam Yaş Çay Alımı 740.500+ ÇAYKUR tarafından alınan yaş çay miktarı.
Toplam Kuru Çay Üretimi 155.000 Alınan yaş çaydan elde edilen kuru çay miktarı.
Üreticilere Ödenen Bedel 26 Milyar TL Kasım 2026 itibarıyla yaklaşık %95'i ödenmiştir.

İklim Değişikliği ve Finansal Zorluklar Sektörü Tehdit Ediyor

Çay tarımını etkileyen bir diğer önemli faktör ise iklim değişikliği. Özellikle ikinci sürgün döneminde yaşanan düşük sıcaklıklar, çay filizlenmesini yavaşlatarak rekoltede ciddi kayıplara yol açtı. Rize Ticaret Borsası Başkanı Erdoğan, iklim değişikliğinin çay tarımının geleceğini tehdit eden en önemli risklerden biri haline geldiğini belirtiyor. Ayrıca, sektördeki finansal zorluklar da üretici ve sanayicinin belini büküyor. 2025 yılında hammadde maliyetleri %50, işçilik ve enerji maliyetleri %35, diğer girdiler ise %30 ila %40 oranında artış gösterdi. Kredi maliyetlerinin bileşik faizle %70'lere kadar ulaşması, sektördeki finansal dar boğazı derinleştiriyor.

Yeni Model Arayışları ve İş Birlikleri: Geleceğe Yönelik Adımlar

Bu zorlu tablo karşısında Rize Ticaret Borsası, sektörün tüm paydaşlarıyla birlikte çözüm arayışlarına girdi. Başkan Mehmet Erdoğan, kasım ayı içerisinde "Yaş Çay Kalitesi" odaklı geniş katılımlı bir SWOT çalıştayı düzenleyeceklerini duyurdu. Bu çalıştayda, çiftçilerin yaşadığı sıkıntılar, kaliteyi yükseltme stratejileri ve sürdürülebilir bir ekosistem oluşturma hedefleri masaya yatırılacak. Ayrıca, çay kanunu, lisanslı depoculuk ve ata tohumları gen bankası gibi projelerle sektörde radikal adımlar atılması hedefleniyor.

Sektördeki iyileşme çabaları sadece yerel aktörlerle sınırlı değil. Haziran 2026'da Rize Valiliği koordinasyonunda; Rize Belediyesi, Rize Ticaret Borsası, ÇAYKUR, Migros, GürAta ve Zzef iş birliğiyle çay tarımında "iyi tarım modeli" ve "yenileyici uygulamalar" hedefleyen kapsamlı bir üretim modeli tanıtıldı. Bu modelle, üreticinin güçlendirilmesi, yerli çayın kalite standartlarının yükseltilmesi, toprağın verimliliğinin korunması ve bölgesel kalkınmaya katkı sağlanması amaçlanıyor. Migros'un alım garantisi sunması, üreticilere ekonomik öngörülebilirlik sağlıyor ve kaliteli ürünlerin daha geniş pazarlara ulaşmasına imkan tanıyor.

Rize'nin eşsiz çayının geleceği, atılacak bu adımlara ve tüm paydaşların bilinçli hareket etmesine bağlı. Kalite odaklı yeni bir modelle, Türk çayı hem üreticisine daha fazla kazandıracak hem de dünya pazarındaki yerini sağlamlaştıracaktır.