Rize Gazete LogoRize Gazete

Rize'nin Kabusu Kahverengi Kokarca'ya Karşı Çok Yönlü Mücadelede Kritik Eşik: Popülasyon Azaldı, Yerel Çözümler Umut Oldu

4 Kasım 2026 14:07
3 dk okuma
Rize'nin Kabusu Kahverengi Kokarca'ya Karşı Çok Yönlü Mücadelede Kritik Eşik: Popülasyon Azaldı, Yerel Çözümler Umut Oldu
Fotoğraf: Rize Gazete Arşivi

Özet / Öne Çıkanlar

Rize'de çay ve fındık üretimine büyük zararlar veren kahverengi kokarca zararlısına karşı Tarım ve Orman İl Müdürlüğü'nün yürüttüğü biyolojik, biyoteknik ve kimyasal mücadeleler sonuç vermeye başlarken, kışlak dönemindeki yoğun çalışmalar ve Rize Belediyesi'nin geliştirdiği çay sirkesi gibi yerel çözümler umut vadediyor.

Rize'de tarımsal ekonominin temel direkleri olan çay ve fındık üretimine ciddi tehdit oluşturan kahverengi kokarca (Halyomorpha halys) zararlısına karşı yürütülen kapsamlı mücadele çalışmaları, kışlak dönemine girilirken olumlu sonuçlar vermeye başladı. İl Tarım ve Orman Müdürlüğü'nden yapılan açıklamalara göre, geçmiş yıllara kıyasla zararlı popülasyonunda gözle görülür bir azalış tespit edildi. Ancak kışlak mücadelesi kararlılıkla sürdürülürken, Rize Belediyesi'nin geliştirdiği organik çay sirkesi gibi yenilikçi yerel çözümler de çiftçilere yeni bir umut kaynağı oluyor.

Üç Boyutlu Mücadele ve Sahadaki Son Durum

Rize İl ve İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü teknik personelleri, hava sıcaklıklarının düşmesiyle birlikte kapalı ve korunaklı kışlak alanlara yönelen kahverengi kokarcaya karşı mahalle ve köylerde saha ve bilgilendirme faaliyetlerini aralıksız sürdürüyor. “Kahverengi Kokarca ile Mücadele Eylem Planı” çerçevesinde biyolojik, biyoteknik ve kimyasal olmak üzere üç ana yöntemle mücadele ediliyor.

Bu kapsamda, il genelindeki 8 ilçede 8 ekip ve 39 personel aktif olarak görev yapıyor. Son üç yıllık verilere göre, biyolojik mücadelede kahverengi kokarcanın doğal düşmanı olan 100 bin adet Samuray Arıcığı (Trissolcus japonicus) doğaya salındı. Biyoteknik mücadelede 4 bin adet funnel tuzak ve 7 bin adet feromon kullanılırken, kimyasal mücadele kapsamında ise üreticilere 20 bin 800 adet sprey biyosidal ürün teslim edildi. Ayrıca, 2025 ve 2026 yıllarında toplam 4 bin 160 üreticiye yönelik kapsamlı eğitim ve bilgilendirme çalışmaları yapıldı.

💡 Önemli Not: Rize İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, yürütülen yoğun çalışmalar sonucunda il genelinde kahverengi kokarca popülasyonunda geçmiş yıllara oranla belirgin bir azalış tespit edildiğini, ancak zararlının yayılımının takip edilerek tedbirlerin sürdürüleceğini belirtti.

Tarım Ürünlerine Etkisi ve Yayılım Alanı

Kahverengi kokarca, anavatanı Uzak Doğu'dan 2017 yılında Gürcistan üzerinden Türkiye'ye giriş yaparak Doğu Karadeniz Bölgesi'nde hızla yayıldı. Bu istilacı tür, fındık başta olmak üzere çay, elma, armut, turunçgiller, şeftali, ceviz, Trabzon hurması, mısır, fasulye, domates, biber, patlıcan gibi yaklaşık 400'e yakın bitki ve 40'a yakın meyve türüne zarar veriyor. Özellikle fındıkta, 2023 yılında Karadeniz Bölgesi'nde (Samsun hariç) %15-20 oranında rekolte kaybına yol açtığı kaydedildi.

Kış aylarında ise zararlının doğal davranışları, mücadele stratejilerini belirliyor. Hava sıcaklıklarının düşmesiyle birlikte kahverengi kokarcalar, evler, depolar, ahırlar ve odunluklar gibi kapalı ve korunaklı alanlara çekilerek kışlak oluşturuyor. Bu durum, kışlak mücadelesinin önemini bir kat daha artırıyor.

Rize Belediyesi'nden Yenilikçi 'Çay Sirkesi' Çözümü

Tarım ve Orman Müdürlüğü'nün sahadaki yoğun çalışmalarına ek olarak, Rize Belediyesi de yerel bir çözüm geliştirdi. Belediyenin Biyokütle Enerji Dönüşüm Tesisi'nde, çay lifi ve atıklarından tamamen organik "Çaydalı" markalı çay sirkesi üretildi. Belediye Başkan Yardımcısı Abdulkadir Öksüz ve Prof. Dr. Metin Turan tarafından tanıtılan bu ürünün, laboratuvar ortamında kahverengi kokarcalar üzerinde anında öldürücü ve kaçırıcı etki gösterdiği belirlendi. Doğaya ve ekolojik dengeye zarar vermeyen bu organik sirke, kimyasal ilaçlamanın sınırlı olduğu çay ve arıcılık bölgeleri için umut verici bir alternatif sunuyor.

Mücadele Yöntemleri ve Etkinlik Oranları

Rize'de kahverengi kokarca ile mücadelede kullanılan başlıca yöntemler ve 2026 yılı güncel verileri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:

Mücadele Yöntemi Uygulama Detayı Gerçekleşen Sayı/Miktar (Son 3 Yıl)
Biyolojik Mücadele Samuray Arıcığı Salımı 100.000 adet
Biyoteknik Mücadele Funnel Tuzak Kullanımı 4.000 adet
Biyoteknik Mücadele Feromon Kullanımı 7.000 adet
Kimyasal Mücadele Biyosidal Ürün Dağıtımı 20.800 adet sprey
Eğitim ve Bilinçlendirme Üretici Eğitimi 4.160 üretici (2025-2026)

Rize'de kahverengi kokarca ile mücadele, sadece tarımsal üretimin geleceği için değil, aynı zamanda bölgenin ekolojik dengesi ve çiftçilerin refahı için de hayati önem taşımaktadır. Popülasyon düşüşü umut verici olsa da, zararlının yayılımını tamamen kontrol altına almak için entegre mücadele ve yerel inovasyonların desteklenmesi kritik bir rol oynamaya devam edecektir.